Jaar C, Vierde zondag van Pasen

Vierde paaszondag – Johannes 10, 27-30 De Goede Herder

Het evangelie van deze vierde paaszondag is het extra korte slotfragment van de parabel die in het Johannesevangelie het gehele tiende hoofdstuk in beslag neemt: de parabel van de Goede Herder. Deze vierde paaszondag is de zondag van de Goede Herder.

Binnen deze enkele verzen komt de essentie van het geheel duidelijk aan bod, namelijk de eerste zin: `Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze en ze volgen Mij’, en de laatste zin: ‘Ik en de Vader, Wij zijn één.’ De eerste zin gaat over de goede relatie van de Heer Jezus met de mensen Hem toevertrouwd, van de Goede Herder met de schapen; de laatste over de band tussen Vader en Zoon, de goede relatie van de Herder met Degene die Hem zijn kudde heeft toevertrouwd. En die beide relaties staan niet naast elkaar of los van elkaar, maar vormen elkaars onontbeerlijk complement. Daarom en op die basis noemt de evangelist Johannes in deze oersterke parabel de Heer Jezus: de Goede Herder.

Wat op deze vierde paaszondag in de C-cyclus een extra dimensie van rijkdom geeft aan de parabel en de daarin gebruikte beeldspraak, is de samenhang van het evangelie met de tweede lezing van de woorddienst: de lezing uit het boek Openbaring.

In het evangelie noemt Johannes zijn Meester de Goede Herder. In het boek Openbaring noemt dezelfde auteur Hem het Lam. Op het eerste gezicht is dat een tegenspraak, een onmogelijkheid. Hoe kan iemand in dezelfde allegorie tegelijk staan voor de tegengestelde polen ervan? Hoe kan iemand tegelijk herder en lam zijn?

Maar ook reeds helemaal vooraan in zijn evangelie heeft de auteur van de parabel van de Goede Herder Jezus door zijn naamgenoot, Johannes de Doper, laten herkennen, onthullen, ontmaskeren als het Lam van God.

In zijn visioen van de eindtijd ziet de ziener van Patmos het Lam in het midden van de troon. Hij profeteert dat dit Lam ons zal weiden en voeren naar de waterbronnen van het leven. Psalm 23, de herderspsalm bij uitstek, wordt praktisch letterlijk geciteerd: ‘Hij voert mij naar wateren der rust.’

Zo is het Lam de herder geworden. Of omgekeerd: de herder kent zijn schapen zo goed – daarom is het ook een Goede Herder – Hij is dermate één met hen geworden, heeft zich met hen vereenzelvigd, geïdentificeerd dat Hij Lam met de lammeren is geworden, een Lam dat de schapen zal weiden en leiden.

Dit is dan ook geen onhandige of toevallige beeld- en begripsverwarring. Integendeel, het is een literair pareltje en veel meer nog een bewuste keuze: een unieke kans door de auteur aangegrepen, een enige mogelijkheid voor de apostel om via de beide antipoden van eenzelfde vergelijking, de complexe en complete realiteit, de volle Blijde Boodschap van het ene Jezusmysterie uit te drukken.

Jezus is het Lam van God waar het zijn relatie met de Vader betreft: de Zoon, de Veelgeliefde. Jezus is de herder, de Goede Herder, omdat deze relatie met de Vader, zijn godsverbondenheid, Hem tekent –
ten voeten uit — in zijn relatie met de mensen. Hij is zo goed als de Vader voor de kinderen van de Vader.

Jezus is het Lam wegens zijn afhankelijkheid, zijn toebehoren aan de Vader. Jezus is de Herder wegens zijn engagement, zijn vriendschap voor de mensen.

Het Lam staat voor zijn aanhankelijkheid, zijn vertrouwen in God. De Herder staat voor zijn sympathie, zijn meeleven met de mensen.

Het Lam staat voor zijn gehoorzaamheid, zijn trouw: tot de dood, ja tot de dood aan het kruis.

De Herder staat voor zijn bezorgdheid, zijn liefde voor de mensen, voor de geringste en kleinste onder hen: tot de dood, ja tot de dood aan het kruis.

In de A-cyclus is er op dezelfde vierde paaszondag, bij dezelfde evangelieparabel, zij het een ander fragment, een andere tweede lezing die echter even mooi aansluit bij de dubbele thematiek van Lam en Herder (1 Petrus 2,2 IVV).

`Christus heeft voor u geleden en u een voorbeeld gegeven: gij moet in zijn voetstappen treden. Hij heeft geen zonde gedaan en in zijn mond is geen bedrog gevonden. Als Hij gescholden werd, schold Hij niet terug. Als men Hem leed aandeed, uitte Hij geen dreigementen. Door zijn striemen zijt gij genezen.’

Tot hier Petrus’ citaat uit Jesaja’s profetie van de lijdende Dienaar, de eerste lezing van de woorddienst op Goede Vrijdag.

Tot hier ook: het Lam, het Lam van God dat de zonden van de wereld draagt. Nu stapt de auteur van de Petrusbrief over naar de herder.

`Gij waart verdwaald als schapen, maar nu zijt gij bekeerd tot de herder en behoeder van uw zielen.’

Na de profeet Jesaja citeert Petrus nu, zoals Johannes straks, de herderspsalm: ‘Hij behoedt mijn ziel voor verdwalen.’ Na Goede Vrijdag is het Pasen geworden.
Willem Barnard heeft deze Bijbeltekst verwerkt tot een enig mooi gedicht om het zingende te laten beklijven in de liturgische gemeenschap. Een lied om te zingen op Goede Vrijdag, maar ook op Pasen, en misschien nog best van al op deze vierde paaszondag, zondag van de Goede Herder.

Christus heeft voor ons geleden
als een beeld van ons bestaan
dat wij zover zouden gaan
in zijn voetstappen te treden.

In de zevende en laatste strofe geeft Barnard van al wat voorafgaat, in vier versregels, de gecondenseerde samenvatting:

Ja, de Heer zal u bewaren,
Hij de herder, Hij het Lam,
die voor u op aarde kwam,
die voor u is opgevaren.

De Herder, van bij de Vader naar de mensen toe gekomen. Het Lam van God, van bij de mensen naar de Vader opgegaan.

`In het bewustzijn dat Hij van God was uitgegaan en naar zijn Vader terugkeerde,’ zo zegt Johannes over zijn Meester bij het begin van het afscheidsfeest op Witte Donderdag.
In de marge nog twee bedenkingen bij deze antithese-synthese: ‘Hij de herder, Hij het Lam.’

Een eerste bedenking is de volgende. Het is bekend dat het beeld van Jezus als de Goede Herder eerder in gebruik was dan het kruisbeeld zelf. Beide beelden, samen en naast elkaar, kunnen ook een uitdrukking zijn van de tweeledigheid van het ene mysterie: ‘Hij de Herder, Hij het Lam’: het Lam staat voor de Gekruisigde; de Herder voor de verrezen Heer. Is er wel een mooier en zinvoller beeld van de verrezen Jezus denkbaar dan dat van de Goede Herder? Naast het centrale kruisbeeld hoort het helemaal thuis op een ereplaats in onze kerken en huizen.

Een tweede bedenking is dat er in de eucharistieviering een stukje ordinarium zit waar wij (wat zijn functie betreft) niet goed raad mee weten, een stukje dat wij haast achteloos opzeggen of zingen en dat nochtans diezelfde dubbele thematiek — het kan niet kernachtiger — onder woorden brengt. Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis; dona nobis pacem.

Eerst is het Lam aan de beurt: het Lam van God dat de zonden van de wereld draagt. Dan komt de Herder: Hij die zich over zijn kudden, zijn schapen, zijn kinderen ontfermt – miserere nobis; Hij die onze vrede is – dona nobis pacem.

Vandaag, de zondag van de Goede Herder – laten wij hem noemen: de zondag van het Lam Gods en de Goede Herder – vandaag is het roepingenzondag.

Uit wat voorafgaat is één zaak duidelijk. Uitgangspunt van roeping is niet dat de een tot herder wordt uitverkoren, gepromoveerd, terwijl de anderen schapen van de kudde blijven. Iedere christen is geroepen om herder en om lam te zijn. Het lam staat voor: het luisteren, het geloven, het bidden. De herder staat voor: het spreken, het zorgen, het bemoedigen.

Ieder van ons is geroepen om te luisteren naar de stem van de Herder en zich geborgen te weten in zijn liefde; maar evenzeer om te leiden en te troosten wie zijn wegen kruist en aan zijn zorg wordt toevertrouwd.

Tegelijk is het goed dat wij ons bewust zijn van de bijzondere en onmisbare rol en genadenolle betekenis van religieuze roepingen, van priesterroepingen in Gods kerk: mensen, uitverkoren om in naam van de gemeenschap – bij uitstek – de luisterende lammeren en zorgende herders te zijn die de wereld dragen en er zich over ontfermen. Vandaag vertrouwen wij hen in het bijzonder toe aan de Goede Herder.
Want de Heer zal ons bewaren, Hij de herder, Hij het Lam, die voor ons op aarde kwam, die voor ons is opgevaren.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x