Jaar C, DHJ 25

Vijfentwintigste zondag door het jaar C – Lucas 16,1-13

Het eerste deel van het evangelie, de parabel van de onrechtvaardige rentmeester, is een van de talloze parabels die Jezus verteld heeft. Hij heeft ze zeker niet allemaal zelf uitgevonden. Vaak waren het vrij algemeen bekende verhalen met de nodige varianten, eigen aan de mondelinge overlevering. Uit het ruime oud-oosterse aanbod maakte de Heer een eigen keuze; en niet zelden maakte Hij er een eigen versie van.

In elk geval trok Hij er eigen conclusies uit die rechtstreeks betrekking hadden op zichzelf en zijn boodschap. ‘Zo is het ook met de Mensenzoon’; of ‘zo is het met het Rijk der hemelen’. Of andersom: zo is het juist niet met de Mensenzoon of het Koninkrijk van God. Meer dan eens liggen deze conclusies zó voor de hand dat ze niet eens expliciet geformuleerd hoeven te worden.

In dit geval van vandaag ligt dat anders. Iedereen verwacht als besluit een dubbele veroordeling van de rentmeester: omwille van zijn bedrog, vóór én ná. Maar Jezus beëindigt zijn parabelverhaal met woorden van lof voor de onrechtvaardige rentmeester, omdat hij (citaat) ‘met overleg had gehandeld; want de kinderen van de wereld handelen (op hun domein) met meer overleg dan de kinderen van het licht (op het hunne)’.

Het spreekt voor zich dat de Heer geen onrechtvaardigheid goedkeurt of goedpraat. Wel zegt Hij: van die man kunnen jullie nog wat leren, in plaats van alleen maar je aan hem te zitten ergeren.

Als wij om ons heen kijken of in ons eigen hart kijken, kunnen wij niet anders dan vaststellen en toegeven dat mensen inzake wereldse, profane, materiële aangelegenheden veel meer gedrevenheid en efficiëntie aan de dag leggen, veel alerter en ondernemender, meer vooruitziend en schrander te werk gaan dan inzake religie, geloof, ethiek of moraal, of bijvoorbeeld inzake dienstbaarheid, caritas. Het is haast alsof hier termen als overleg, slimheid, diplomatie, en dergelijke niet op hun plaats zijn, hier niet bij passen en zelfs ongepast zijn.

Dat wil niet zeggen dat onze mensenwereld zomaar in twee verschillende kampen te verdelen is: links de enen en rechts de anderen; links de kinderen van de wereld en rechts de kinderen van het licht. Veeleer gaat het over een dubbel kenmerk van ieder mensenhart. Mocht het aan de binnenkant van je hart, zegt Jezus, er eens even dynamisch, behendig, vastberaden, overtuigd en daadkrachtig toegaan als aan de buitenkant, dan zou je wat zien met het Rijk der hemelen.

De parabel van de onrechtvaardige rentmeester is een aansporing tot meer spirituele schranderheid: meer vuur (in ons bidden), meer overtuiging (in ons getuigenis), meer daadkracht (in onze broederlijkheid); en ook een aansporing tot het relativeren van datgene wat onze aandacht al te zeer opeist, wat ons al te veel bezighoudt en waarover wij ons al te druk maken.

De tweede helft van de evangelielezing, het spreukengedeelte, is een bevestiging van wat voorafgaat. Toch wordt er ook wel het een en ander aan toegevoegd.

Het vers dat aansluit op het zopas geciteerde, is van dien aard dat het de moeite loont om ze beide nog eens met volle aandacht te herlezen.

‘De kinderen van de wereld handelen met meer overleg dan de kinderen van het licht. Zo zeg Ik u ook: maak u vrienden door middel van de onrechtvaardige mammon, opdat zij – wanneer die u komt te ontvallen – u in de eeuwige tenten opnemen.’

Nog eens herhalen kan geen kwaad, meen ik, want zo simpel is deze tekst niet.

Maak u vrienden door middel van de onrechtvaardige mammon, opdat zij (dat wil zeggen: die vrienden) – wanneer die (dat wil zeggen: die onrechtvaardige mammon) u komt te ontvallen – u in de eeuwige tenten
opnemen.

Maak u vrienden door middel van de onrechtvaardige mammon, opdat wanneer die u ontvalt, uw vrienden u opnemen in de eeuwige tenten van de vriendschap.

Je kunt dit vers verstaan als de samenvatting van de voorafgaande parabel. Maar het moet toch gaan over meer dan dat. Anders was de toevoeging van het spreukengedeelte overbodig geweest. Tegelijk lijkt het op een soort koehandel die helemaal niet bij Jezus past. Hoe moeten wij dit verstaan?

De parabel heeft het over de onrechtvaardige rentmeester. In het spreukendeel gaat het over de onrechtvaardige mammon. Het Grieks-Aramese woord mammon betekent noch min noch meer: geld, rijkdom. Maar wat is er onrechtvaardig aan geld, aan rijkdom op zich? Een betere vertaling zou zijn: de mammon van het ongerechtvaardigde, de mammon waar je geen recht op hebt, het geld dat je niet toebehoort. Net zoals de rentmeester geen recht had op het geld van zijn heer, dat hem enkel was toevertrouwd om het te beheren. Daarom is hij misschien wel schrander, maar dubbel onrechtvaardig.

Het is dan ook niet mis te verstaan dat Jezus het in dit spreukengedeelte niet alleen heeft over spirituele, maar ook over materiële dingen.

Maak, als rentmeester van uw Heer, vrienden door middel van het geld waarover gij zijt aangesteld om het te beheren. Maak vrienden door middel van de rijkdom u toevertrouwd; door middel van de talenten u in pand gegeven om ermee te woekeren; door middel van de aarde en al wat zij omvat, waarover gij in de naam van uw Schepper heersen moogt.

De parabel van de rentmeester heeft het van zijn kant over de omgang met spirituele dingen: dat die gediend zou zijn met hetzelfde overleg, hetzelfde enthousiasme, hetzelfde geloof dat mensen kenmerkt in hun omgang met de dagelijkse, de aardse, de materiële werkelijkheid.

Het vervolg op de parabel is tegelijk ook veelbetekenend wat onze omgang aangaat met de mammon, met geld, met rijkdom, met macht, met het materiële, met heel de aarde, met al wat mensen hebben, doen en zijn.

En die omgang met de dingen van de aarde kan dan al gewiekst en schrander, pienter en gedreven zijn, geniaal en vindingrijk zoals mensen kúnnen zijn, het komt er dan toch helemaal opaan met welke intentie dat gebeurt; met welk doel voor ogen het middel dat de mammon is, gebruikt wordt.

In het ene geval, dat van het spirituele, is het doel vaak eenduidig en duidelijk, maar is de methode, de werkwijze wazig en lauw, aarzelend en schoorvoetend. In het andere geval, dat van het materiële, is andersom de methode efficiënt en beredeneerd, gedurfd en overdacht, maar is het doel dan vaak op zijn minst wat dubbelzinnig.

Daarom zegt Jezus: de mammon is er niet om gediend te worden als een god. Je kunt geen twee heren dienen, God én de mammon. De mammon is er, door God zelf ter beschikking van mensen gesteld, om hem te gebruiken met het doel vrienden te maken, elkaar tot vrienden te zijn voor het leven: in de dienst aan de Schepper en schepping, ten dienste ervan!

Geld is niet vies op zich. Rijkdom is geen vies woord. Geld en rijkdom worden gekleurd door de wijze waarop ze worden gebruikt. Ook christenen moeten goed kunnen tellen en rekenen, hun hersenen gebruiken, het zogeheten ‘tijdelijke’ goed beheren. Niet als slaven van hun mammon, niet om anderen te verknechten in dienst van zichzelf. Maar wel in de dienst van elkaar, vooral van hen die van weinig of geen tel zijn: de armen in de enge en de brede zin van het woord.

Macht is zeker niet verkeerd op zich. Het hangt er helemaal van af hoe ze gebruikt wordt. Mensen kunnen bezeten zijn van machtswil en machtswellust, verblind tot en met. Maar zij kunnen ook hun autoriteit en talent, hun positie en vermogen creatief inzetten ten bate en ten dienste van de anderen, in de eerste plaats de rechtelozen en machtelozen in de samenleving.

Heel de aarde heeft de Schepper ons toevertrouwd als aan zijn rentmeesters om in zijn Naam over alles te heersen. De manier van ermee om te gaan maakt van de hemel een holle leegte of een toekomstdroom als een oase van vrede en vreugde; maakt van de aarde een chaos, een mammon; of maakt er integendeel een vriendenhuis van voor alle kinderen van dezelfde Vader.

Hem loven wij om het werk van zijn handen. Elkaar staan wij ten dienste met het werk van onze eigen handen, met alle rijkdom en macht, talent en bedrevenheid ons toevertrouwd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x