Jaar B, Heilige Drie-eenheid

Heilige Drie-eenheid – Matteüs 28,16-20

In de vier evangelies wordt op slechts één enkele plaats expliciet gewag gemaakt van de Heilige Drie-eenheid. Uiteraard is er meermaals sprake van de Vader, van de Zoon en van de Geest; ook in hun onderlinge betrekkingen. Jezus is de Zoon van de Vader. Hij is zich ervan bewust dat Hij van de Vader is uitgegaan en tot de Vader zal weerkeren, zegt Johannes. En namens de Vader zal Hij ons de Geest zenden die ons alles in herinnering zal brengen wat Jezus ons geleerd heeft.

Maar in één adem alle drie samen genoemd vinden wij ze uitsluitend aan het slot van het Matteüsevangelie: de grootse hemelvaartsapotheose die zopas werd voorgelezen. ‘Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde. Ga dus en maak alle volkeren tot mijn leerlingen en doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, en leer hen te onderhouden alles wat Ik u bevolen heb. Zie, Ik ben met u tot aan de voleinding der wereld.’

Maak alle volkeren tot mijn leerlingen en doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.

Die zin kennen wij om zo te zeggen allemaal vanbuiten. Het is Jezus’ testament, zoals het ons via de evangelist Matteüs is nagelaten. Noem het de tegenhanger of beter: het tegenbeeld van Jezus’ testament bij Johannes: ‘Heb elkander lief, zoals Ik u heb liefgehad’: vóór- en achterzijde van één enkele boodschap, samengebald tot haar diepste kern.

Opvallend is dat deze trinitaire formule deel uitmaakt van Jezus’ doopbevel. Achteraf is ze ook heel vroeg – vanaf de tweede eeuw reeds – uitgegroeid tot de doopformule zelf van de kerk. En zo kennen wij ze nog steeds: ik doop u in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.

Het Marcusevangelie eindigt met dezelfde testamentaire wilsbeschikking van de Heer aangaande de wereldwijde verkondiging van het evangelie waarmee de doop nauw verbonden wordt. Maar hier komt de trinitaire formule niet voor.

Dit slot van het Marcusevangelie wordt door exegeten vrij algemeen gezien als een latere toevoeging. En dat zou zeker ook gelden voor Matteüs’ epiloog, a fortiori en vooral voor zijn trinitaire formule.

Als echter in de kerk geen honderd jaar later deze woorden zó goed zijn ingeburgerd als inherent aan de doopformule, dan hebben wij reden te over om aan te nemen dat het slot van Matteüs alle garanties biedt van authenticiteit. Het mysterie van de Drie-eenheid, Vader, Zoon en Geest, is zeker geen louter afgeleide theologie van de eerste kerk die dan een eeuwenlange theologische kerkgeschiedenis tegemoet gaat, maar het klimt op naar de oorspronkelijke boodschap, de openbaring van de Heer Jezus zelf.

Maak alle volkeren tot mijn leerlingen, en doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.

In het Nieuwe Testament worden buiten de evangelies om, Vader, Zoon en Geest nog expliciet in één adem genoemd in twee passages uit de brieven van Paulus.

In de brief aan de Efeziërs heeft de apostel het over de roeping van de christen tot eenheid en vrede binnen de kerk: ‘Eén lichaam en één Geest… Eén Heer, één geloof, één doop. Eén God en Vader van allen die is boven allen en met allen en in allen’ (Ef 4, 4-6).

Daarnaast is er het beroemde slotvers van de tweede brief aan de Korintiërs, ook al een zin die wij vanbuiten kennen: ‘De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de Heilige Geest zij met u allen’ (2 Kor 13,13).

In de eerste kerk duiken de drie goddelijke Personen, in één adem genoemd, ook nog vrij vroeg op, tegelijk met het gebruik van de doopformule, met name bij het bidden: bij de lofzang en de dankzegging, evenals bij het smeekgebed. Een gebed wordt gericht tot de Vader ‘door’ de Zoon ‘in’ de Heilige Geest.
De geijkte manier waarop wij ook nu nog bijvoorbeeld het openingsgebed van onze vieringen, gericht tot de Vader, afsluiten, getuigt daarvan: ‘door’ onze Heer Jezus Christus die met U (Vader) leeft en heerst ‘in’ de eenheid van de Heilige Geest, (drie-ene) God door de eeuwen der eeuwen.

Wij vinden dit gecondenseerd samengevat terug in de vroegchristelijke korte lofprijzing van de Heilige Drie-eenheid: eer aan de Vader ‘door’ de Zoon ‘in’ de Geest. Het zal niet lang duren vooraleer dit gebed gestandaardiseerd wordt tot het nog steeds gebruikelijke ‘Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto’ (Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest). Het ene dopen of gedoopt worden in de naam van de Vader en de Zoon en de Geest heeft alles te maken met de lofzang aan de Heilige Drievuldigheid:
Vader, Zoon en Geest.

Laat ons even teruggaan naar de oorsprong ervan in Mt 28,19. ‘Doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.’ Wij zijn die formulering zó gewoon dat wij ons amper nog afvragen wat ze in feite wil zeggen. Wat betekent: dopen in de naam van?

Iets doen in de naam van iemand anders betekent zogoed als: in de plaats van, in opdracht van. Is dat hier de juiste en enige draagwijdte? Uiteraard gaat het over een opdracht. Jezus’ opdracht aan zijn leerlingen kan niet anders dan tegelijk uitgaan van de Zoon, zoals van de Vader en de Geest. Dat is de evidentie zelf van Gods Drie-eenheid. Maar er is meer dan dat.

In de Griekse tekst staat niet het voorzetsel dat wij verwachten, dat wij klassiek kennen als de vertaling van ‘in’, ‘in de naam’. Dat zou moeten zijn ‘en’, ‘en onoma’. Maar er staat ‘eis’, ‘eis onoma’. En als wij dat klassiek-letterlijk vertalen, komen wij terecht bij het Nederlandse voorzetsel ‘naar’, ‘tot’. Ook de aansluitende accusatiefvorm, onoma, die het Vulgaatlatijn is vergeten aan te houden, duidt een beweging-naar aan. Doop hen ‘tot’ de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Maar wat wil dit dan zeggen?

Gedoopt worden betekent van oudsher: ondergedompeld worden in water om dan in een nieuwe gedaante op te staan uit het water, gezuiverd, bekeerd. De doop is een actief gebeuren, een beweging naar beneden toe, maar met als doel: opstanding, herrijzenis, in de brede zin van deze woorden.

Op vele plaatsen in het Nieuwe Testament, in de brieven en in de Handelingen, wordt gezegd dat wij bij de doop ondergedompeld worden in water, naar Christus toe: om bij Hem te behoren, om zijn Naam op ons te nemen, om zijn leven te delen, om deel te hebben aan zijn dood én opstanding-verrijzenis. Op één enkele plaats in de Schrift, aan het einde van het Matteüsevangelie, wordt dit uitgebreid tot die hele aparte formulering ‘in/tot de naam van de Vader en de Zoon en de Geest’. Wij worden gedoopt om bij de Drie-ene God te behoren, zijn Drie-ene naam, Vader, Zoon en Geest, op ons te nemen, zijn goddelijk leven te delen.

Gedoopt worden tot de naam van de Vader wil zeggen: worden tot kinderen van de Vader. Gedoopt worden tot de naam van de Zoon wil zeggen: broeders en zusters, leerlingen worden van de Zoon. Gedoopt worden tot de naam van de Geest wil zeggen: tempels worden van de Geest, dragers van de Geest.

Maar wij moeten deze drie zinnen en gedachten tot één enkele samenbrengen: kinderen van de Vader die leerlingen zijn van de Zoon en daarom dragers van de Geest; mensen die delen in het leven van de Drie-ene God.

Gedoopt worden tot kinderen van de Vader betekent: geroepen en gezonden worden tot aanbidding en tot lofzang. Gedoopt worden tot leerlingen van de Zoon betekent: geroepen en gezonden worden tot verkondiging en getuigenis. Gedoopt worden tot dragers van de Heilige Geest betekent: geroepen en gezonden worden tot het dienstwerk van de caritas.

Maar nogmaals, deze drie zinnen en gedachten moeten wij samenbrengen tot één enkele: de aanbidding van de Vader, hand in hand met het getuigenis van de Zoon, en uitmondend in de liefdesgemeenschap van de Geest.

Als wij het feest van de Heilige Drievuldigheid vieren, dan gaat het er niet om de wenkbrauwen te fronsen bij zoveel mysterieuze geheimtaal en onverklaarbare diepzinnigheden, maar gaat het om de vreugde en de dankbaarheid dat ons het leven in al zijn goddelijke volheid is geopenbaard en dat wij in dat leven mogen delen.

Wij zingen het uit dat wij gedoopt zijn in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, tot de lofzang, de verkondiging en de liefde zelf van de Drie-ene God, door de eeuwen der eeuwen.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x