Jaar A, tweede Paaszondag

Tweede paaszondag – Johannes 20,19-31

Johannes’ paasevangelie is zeker het uitgebreidste van de vier. Het tweede grote gedeelte is een latere toevoeging van een andere geïnspireerde auteur, leerling van Johannes. Het is het verhaal over de wonderbare visvangst aan het meer van Galilea en de officiële aanstelling van Petrus als primus inter pares.

Het eerste deel bevat zelf drie onderscheiden paasverhalen: eerst over de gebeurtenissen op paalmorgen bij het graf, daarna over de verschijning aan Maria Magdalena, en ten slotte over het verschijnen van de verrezen Heer aan de leerlingen, het verhaal vandaag gelezen. Dit laatste vormt duidelijk het hoogtepunt van het geheel. Op zich is het een tweeluik van twee ongeveer identieke taferelen: de avond van de eerste dag van de week, zonder Thomas, en net een week later, met Thomas erbij.

Er dringt zich een vraag aan ons op waarop het antwoord niet zomaar in de verhalen te vinden is. Wat is er gebeurd op die eerste dag van de week, tussen morgen en avond? Tussen de ontdekking van het lege graf en de eerste verschijningen (aan de vrouwen, aan Maria Magdalena, aan Petrus allicht) en de avond waarover het evangelie vandaag bericht?

Mogelijkerwijze zijn de gevluchte, de verstrooide leerlingen beetje bij beetje elkaar weer gaan opzoeken, uit vrees voor de joden, uit vrees voor de ondraaglijke eenzaamheid, om bij elkaar enig soelaas te vinden voor hun ontgoocheling. Zeker zijn Petrus en Johannes naar hun vrienden op zoek gegaan om hen opnieuw bij elkaar te brengen en hen deelgenoot te maken van de grote vreugde van hun prille verrijzeniservaring.

In ieder geval zijn de leerlingen, zij het niet allemaal, op de avond van de eerste dag bij elkaar. De deuren van hun verblijfplaats zijn gesloten: uit vrees voor de joden, uit vrees voor zichzelf. Petrus en Johannes hebben hun ervaringen reeds verteld. Misschien zijn de Emmaüsgangers net binnengekomen met hún wondere verhaal. Dan komt Jezus in hun midden staan en groet hen: vrede zij met u.

Al valt het nauwelijks op, dit korte verhaal van slechts enkele verzen is als het ware een perfecte samenvatting van de grote Afscheidsrede van wittedonderdagavond. Wat toen werd uitgesproken als een profetie naar de toekomst toe, als afkondiging van het testament dat de Heer naliet, komt hier terug als vervulling van die profetie, als bevestiging van die nalatenschap.

In de Afscheidsrede had Jezus zijn leerlingen toegezegd: vrede laat Ik u na, mijn vrede geef Ik u.

Hier en nu is zijn groet tot tweemaal toe: vrede zij met u.

In de Afscheidsrede had de Heer aangekondigd: nog een korte tijd en gij ziet Mij niet meer, maar wederom een korte tijd en gij zult Mij zien. Ik ga heen, maar Ik kom tot u terug.

Hier en nu laat Hij zich opnieuw zien, is Hij er opnieuw. Als bewijs van authenticiteit toont Hij hun zijn handen en zijn zijde.

De avond voor zijn lijden had Hij voorzegd: ‘gij zult bedroefd zijn, maar uw droefheid zal in vreugde verkeren.

Hier en nu wordt verteld dat zij van vreugde vervuld waren toen zij Hem zagen.

Bij zijn afscheid had Jezus voor hen gebeden: zoals Gij, Vader, Mij in de wereld gezonden hebt, zo zend Ik hen in de wereld.

Hier staat, in de volle tegenwoordige tijd: zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik u.

En ten slotte werd op wittedonderdagavond voorzegd: de Helper, de Heilige Geest die de Vader in mijn Naam zal zenden, zal u alles leren en u in herinnering brengen wat Ik u gezegd heb.

Hier en nu zegt de Heer hun: ontvang de Heilige Geest.

Wie de Afscheidsrede een beetje kent, zal opwerpen dat dé grote thematiek ervan hier niet aan bod lijkt te komen, namelijk het mandatum van de caritas, gegeven in aansluiting op de voetwassing: Ik geef u een nieuw gebod, dat gij elkander liefhebt zoals Ik u heb liefgehad. Dit wordt op Pasen klaarblijkelijk niet herhaald of bevestigd.

Van de andere kant zijn er de laatste Jezuswoorden van de avondlijke verschijning op de eerste dag die gaan over de vergeving van de zonden.

Doen die niet wat vreemd aan in deze context van verrijzenis en Geestesgave, vooral zoals zij allicht niet onterecht worden uitgelegd als een juridische aangelegenheid: het verlenen van jurisdictie, van de macht om zonden te vergeven, al dan niet?

Maar geldt deze opdracht aan de leerlingen – wiens zonden gij vergeeft, die zijn ze vergeven – niet zeker zoveel als een heel concreet appel aan het nieuwe gebod van de liefde? Is zondevergeving, vergevingsgezindheid, daadwerkelijke barmhartigheid, verzoening bewerken, vrede stichten niet een essentiële vorm van de caritas, dan wel een louter of hoofdzakelijk juridische kwestie? Met de caritas zijn uiteraard vele andere aspecten verbonden, maar dit is er in elk geval een wezenlijk kenmerk van.

Een nieuw gebod geef Ik u: gij moet elkaar liefhebben. Zoals Ik u heb liefgehad, zo moet ook gij elkaar liefhebben.

Of: zoals Ik u vergeven heb, zo moet ook gij elkaar vergeving schenken.

Hieruit zullen allen kunnen opmaken dat gij mijn leerlingen zijt: als gij de liefde onder elkaar bewaart.
Of: als gij barmhartigheid betoont aan elkaar.

Tot hier het verhaal van de avond van de eerste dag van de week, nooit gelezen of verteld zonder dat van acht dagen later, het eerste zonder, het tweede met Thomas erbij.

Die zal het ons zeker niet euvel duiden dat hij in deze beschouwingen nog niet aan bod is gekomen en wat in de schaduw blijft staan. Toch blijft hij een onmisbare schakel in het geheel van Johannes’ paasevangelie.

De eerste dag was hij er niet bij. Nu wel. En daarom gebeurt alles net zoals de eerste keer. En alles wat toen gezegd is, geldt onverkort en integraal voor hem en wordt ten behoeve van hem ook grotendeels herhaald.

En toch is er een verschil: niet Wat de vervulling van de afscheidsprofetie betreft, maar wel wat de Ontmoeting, de confrontatie met de Levende betreft.

Op de avond van de eerste dag had Jezus zijn wonden getoond om zijn authenticiteit en de realiteit van zijn mens-zijn te beklemtonen: het was geen geest die hun verscheen, maar een mens van vlees en bloed, een levende opgestaan uit de doden. Maar tegelijk wilde de Heer de euforie van zijn vrienden wat indammen. De tekenen van de wonden zijn het bewijs dat je geenszins en nooit het kruis negeren of vergeten kunt.

Op de achtste dag nodigt Jezus Thomas uit om zijn wonden te betasten, de kruiswonden van de Verrezene, om hem te doen erkennen dat de realiteit van het kruis die voor Thomas nog steeds de enige was, niets afdoet aan de nieuwe realiteit van de verrijzenis. Thomas’ ongeloof is dat hij was blijven stilstaan bij zijn ervaring van het kruis als ultieme einde van het grote verhaal van hoop. Nu is het echter de tijd voor zijn paaservaring.

Dit is de paasles die wij van Thomas te leren hebben: de Verrezene kan niet dé Levende zijn, als Hij niet de gekruisigde is. En dit is de paasles die wij mét Thomas te leren krijgen: dat je omwille van de Levende niet bij het kruis mag blijven staan.

In het begin van de Afscheidsrede is er ook even sprake van Thomas. Jezus kondigt zijn naderend afscheid aan: zijn terugkeer naar de Vader van wie Hij was uitgegaan. Hij zegt tot zijn vrienden: gij weet waar Ik heen ga en ook de weg daarheen is u bekend. Dan repliceert Thomas nuchterweg: Heer, wij weten niet waar U heen gaat, hoe moeten wij dan de weg kennen? Daarop volgt als antwoord Jezus’ bekende uitspraak: Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven. En even later, als ook Filippus aan het gesprek heeft deelgenomen: wie Mij ziet, ziet de Vader.

Dit is de paasgenade die Thomas op de achtste dag ontvangen heeft: dat hij in zijn Meester, de Gekruisigde, de Levende, de Vader zelf herkent en erkent. Dit is het paasgeloof dat hij in alle kernachtigheid belijdt: mijn Heer en mijn God.

Ten slotte geldt voor ons, voor hen die niet zien en toch geloven, dat de Ontmoeting van de eerste en de achtste dag hier en nu, op deze Dag des Heren, herhaald wordt en zich aan ons voltrekt: dat de Levende óns vrede schenkt, dat Hij óns oproept tot liefde en barmhartigheid, dat wij ons in het geloof in zijn kruis en verrijzenis toevertrouwen aan zijn genade, onze Heer en onze God.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x