Jaar A, Paasnacht

Paasnacht – Matteüs 28, 1-10

Tot de oudste geschriften van de christenheid behoren de brieven van Sint-Paulus. Daarin komen ook de oudste teksten voor over de verrijzenis. Op verschillende plaatsen stoten wij op het zogenaamde kerugma: de oerboodschap zoals deze in de kring van de eerste leerlingen van mond tot mond werd doorgegeven, voordat er sprake was van op-schrift-stelling. Het is dan ook geen denkwerk van de auteur Paulus, maar het zijn citaten uit liederen die mondgemeen waren. Zo bijvoorbeeld het paaskerugma bij uitstek van 1 Kor 15:

‘In de eerste plaats heb ik u overgeleverd wat ikzelf ook als overlevering heb ontvangen, namelijk: dat Christus gestorven is voor onze zonden, volgens de Schriften, en dat Hij begraven is, en dat Hij is opgestaan op de derde dag, volgens de Schriften, en dat Hij is verschenen aan Kefas en daarna aan de twaalf. Vervolgens is Hij verschenen aan meer dan vijfhonderd broeders tegelijk, van wie de meesten nog in leven zijn, hoewel sommigen zijn gestorven. Vervolgens is Hij verschenen aan Jakobus, daarna aan alle apostelen. En het laatst van allen is Hij verschenen aan mij, de misgeboorte.’

Paulus heeft klaarblijkelijk aan het bestaande lied zijn eigen strofe toegevoegd: ook ik heb de verrijzenis ervaren, ook ik heb de Levende waarlijk ontmoet. Ik, de vervolger, heb aan den lijve broederlijkheid en goedheid, vrede en barmhartigheid ervaren vanwege hen die ik vervolgde. Ik heb de Levende ontmoet. Hij is verrezen op de derde dag. Hij is aan Kefas, Simon-Petrus verschenen.

Het lied is een primitief credo. En wie het zingt, wordt zodoende gewaar dat een credo niet enkel geloofsbelijdenis is, als een antwoord op een examenondervraging, maar loflied, danklied, huldegezang. Laten wij dit indachtig zijn als wij straks het credo van ons doopsel hernieuwen: ons geloof belijden. Maar méér dan dat: onze paasvreugde uitzingen.

Allicht tot onze verwondering komt deze kerntekst van 1 Kor 15 niet voor in de lezingen van de paasliturgie. De paashomilie is een gelegenheid om dit schoonheidsfoutje van de liturgiemakers weg te werken en deze oeroude traditionele paasformule in de schijnwerpers te plaatsen.

Wij kunnen er al evenzeer over verwonderd zijn dat deze traditionele paasformule niet is opgenomen in de evangelies. Wat vlug wordt daaruit geconcludeerd dat de evangelische paasverhalen van latere oorsprong zijn. De opmaak, de redactie van de verhalen zeker wel, maar daarom niet de verhalen zelf. Die zijn niet per se minder ‘origineel’. Die sluiten niet per se minder naadloos aan bij de eerste verrijzeniservaringen in de kring van Jezus’ leerlingen en volgelingen.

Wij kunnen dus alleen maar vaststellen dat in geen enkel van de vier paasevangelies – wij bedoelen de lezingen van paasnacht en paasdag gezegd wordt dat de Heer Jezus aan Petrus verschenen is. Soms wordt hij niet eens vernoemd. Enkel Lucas vermeldt iets verder in zijn tekst een verschijning aan Simon-Petrus. Maar alle vier duiden zij de vrouwen aan – wij weten goed wie er worden bedoeld – als eerste verrijzenisgetuigen: hetzij van het lege graf, hetzij van een hemelse verschijning bij het graf die
hun het nieuws overmaakt, hetzij van een verschijning van de Heer zelf. Dit laatste is het geval in het evangelie van Matteüs.

In Paulus’ kerugmalied is van vrouwen geen sprake. In het evangelie duidelijk wel. Hoe moeten wij dat begrijpen? Hoe zijn die versies met elkaar te verzoenen? Staat u mij toe dat ik even de vrije teugel laat aan mijn gelovige fantasie?

Is het misschien zo dat de eerste kerk ook al goeddeels een mannenzaak was, zeker wat de leiding, de hiërarchie betreft; en dat dus ‘officieel’ Jezus’ verschijning aan Simon belangrijker was dan die aan de vrouwen?

Is het misschien zo dat de mannen van de verkondiging en van de bediening ergens in hun maag zaten met het feit dat zij toen het eropaan kwam, op de vlucht waren geslagen, waar de vrouwen van hun kant trouw bleven tot onder het kruis en bij het graf? Dus zwegen zij daar in eerste instantie maar liever over, zowel wat trouw tot het laatste moment betreft als verrijzeniservaring vlak daarop.

Toen later de evangelies op schrift werden gesteld, waren de auteurs allicht tot het inzicht gekomen dat dit stukje boodschap even belangrijk als oorspronkelijk was. Alle vier vernoemen zij de vrouwen als eerste verrijzenisgetuigen bij het lege graf. Matteüs heeft opgetekend dat de Heer onmiddellijk na hun bezoek aan het graf aan hen verschenen is, dat Hij in de eerste plaats verschenen is aan de meest getrouwen van allen die Hem waren gevolgd.

En Petrus, al moest hij officieel de kerkelijke honneurs blijven waarnemen als primus inter pares, hij kan goed de eerste geweest zijn om dit te onderschrijven en zich het Jezuswoord te herinneren: ‘De eersten zullen de laatsten en de laatsten zullen de eersten zijn.’ De laatsten bij het kruis en het graf van Goede Vrijdag zijn de eersten om de verrijzenis te ervaren, om te vernemen dat Hij leeft, om de Levende te ontmoeten.

Het is niet het moment om in te gaan op de rol en de plaats van de vrouw in de kerk. Maar er mag toch gewezen worden op de enorme waarde en zending in onze kerk van hen die niet tot de hiërarchie behoren, precies om leiders en bedienaars op te roepen tot en te steunen in hun taak van verkondiging en voorgaan in de dienst. Zeg hun dat ze naar Galilea moeten gaan. Zeg hun dat ze met nieuwe moed opnieuw moeten beginnen. Want de Heer is waarlijk opgestaan, Hij is verrezen op de derde dag.

Witte Donderdag heet priesterdag. Dat is een mooie neventraditie bij de gedachtenisviering van het Laatste Avondmaal. Misschien mogen wij voor één keer of voorgoed met paasnacht onze Jezus-vrouwen in de paasbloernetjes zetten, namelijk onze kloosterzusters, onze monialen: de laatsten bij het kruis, in voortdurende waakzaamheid bij het mysterie, de eersten om de Levende te ervaren en vanuit die ervaring hun broeders te bemoedigen in het geloof en de verkondiging dat de Heer waarlijk verrezen is.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x