Jaar A: Feest van Maria

Feest van de Moeder Gods, Lucas 2, 16-21

‘In die tijd haastten de herders zich naar Bethlehem.’ Dat klinkt als een anachronisme: een volle week na de dringende oproep van de engel ‘haastten’ de herders zich op weg. Op die manier wordt het kerstverhaal een beetje uit zijn verband gerukt. Aan ons om de link te leggen met wat voorafgaat. In elk geval hebben de liturgiemakers een goede reden om dit stukje kerstevangelie vandaag te herhalen.

Vroeger, toen op 1 januari nog niet de feestdag van de Moeder Gods werd gevierd, maar de octaafdag van Kerstmis of het feest van de Besnijdenis of het feest van de heilige Naam van Jezus, werd er een mini-evangelielezing gehouden met alleen maar het betrokken vers. ‘Toen de acht dagen voorbij waren en men het Kind moest besnijden, ontving het de naam Jezus, zoals het door de engel was genoemd, voordat het in de moederschoot werd ontvangen.’

Met een Mariafeest had dit helemaal niets te maken, al kondigde dat feest zich toch reeds min of meer aan. De vesperantifonen immers van het Besnijdenisfeest zingen allemaal over Moeder Maria.

Als de concilievaders dan besloten om 1 januari om te dopen tot het hoogfeest van Gods Moeder, vonden zij het toch beter om de evangelieperikoop iets eerder te beginnen vanwege dat mooie vers: ‘Maria bewaarde al deze woorden in haar hart en overwoog ze hij zichzelf.’ Maar alleen op zich doet dat ene vers het ook niet zo goed, als het niet wordt ingekaderd in zijn context. Over welke woorden gaat het? Toch over de woorden die de herders van de engel hadden gehoord en die ze op hun beurt aan Maria en Jozef verder vertelden. Zo kreeg de perikoop zijn huidige vorm.

Nu kunnen wij ons wel de vraag stellen of dat ene vers, hoe mooi ook, zo enorm belangrijk is voor de betekenis van Maria als de voor ons vandaag gevierde Moeder van God. Is het feit dat zij die herderswoorden bewaarde en overwoog, hét grote kenmerk van haar goddelijke moederschap?

Onbelangrijk is het zeker niet. Maar geldt niet voor Maria zoals voor elke moeder: dat zij gretig en zorgzaam alles rond de geboorte en de eerste levensjaren van haar kinderen tracht op te vangen en in haar geheugen op te slaan? Lucas zal hetzelfde vers logischerwijze hernemen aan het einde van zijn gehele kindsheidevangelie, na de beide episodes die nog volgen: de opdracht in de tempel op de veertigste dag na de geboorte, en de terugvinding van de twaalfjarige Jezus in dezelfde tempel van Jeruzalem. Maria bewaarde al die woorden van Simeon en Hanna, de eerste woorden van Jezus zelf in haar hart zoals het een goede mensenmoeder past.

Een eerste bedenking is dat het Maria niet enkel te doen was om de herinnering, om zich later die woorden en gebeurtenissen uit piëteit en tederheid zo getrouw mogelijk te herinneren. Maar ook om er als uit een reservoir uit te kunnen putten bij latere gebeurtenissen: om die beter te begrijpen, om die beter te beleven, om zich – als moeder – mee te engageren in het heilswerk van haar Kind, haar Zoon, Gods Zoon. Dat strekt vooruit naar Kana toe, op zich het eerste grote teken van wat te gebeuren zal staan in definitieve dagen van gave en levensgave: naar kruis en verrijzenis toe, Pinksteren en kerk. Vrouw, ziedaar uw Zoon. Mens, ziedaar uw Moeder.

De tekst van ons ene vers op zich is zelfs nog rijker dan er gewoonlijk uit opgemaakt wordt.

De gewone vertaling zegt dat Maria al de woorden in haar hart bewaarde en bij zichzelf overwoog. Letterlijk vertaald staat er: Maria verzamelde alle woorden die ze had gehoord en balde ze samen in haar hart. Men kan zich levendig voorstellen dat de herders niet mooi om beurten wat vertelden, maar zo overstelpt waren door wat ze hadden meegemaakt dat ze honderduit en kriskras door elkaar hun verhaal deden, ieder met zijn eigen kleurtje erbij. Raak er maar eens wijs uit! Maar, zegt het verhaal, Maria ontging niets ervan, zij ving alles op en ‘balde het samen’ in haar hart. Ik gebruik graag het woord ‘samenballen’ zoals in de Griekse oertekst. Het is een woordelijke vertaling van ‘sumballein’.

Gaat u mee even de Griekse toer op: een portie Grieks voor beginners op de eerste dag van het nieuwe jaar? ‘Ta reimata sumballousa en tei kardiai.’ ‘Reimata’ betekent: rijmen, woorden; ‘sumballousa’ betekent: samengebald; ‘kapdia’: hart.

Maria balde de woorden samen in haar hart. Het oude Grieks en ons eigenste Nederlands gelijken soms wel bijzonder goed op elkaar.

In mijn oud Grieks woordenboek staat bij het woord ‘sumballein’ ook één keer als betekenis: overwegen. Onze klassieke vertaling is dus zeker niet verkeerd. Overwegen is het nieuw gehoorde vergelijken met alles wat reeds in je hart aanwezig is en dat alles tot een nieuw geheel samenballen. Het vervolg van de Griekse les is wat moeilijker misschien, maar er valt heel wat uit te leren.

In datzelfde woordenboek staan de werkwoorden ‘sumballein’ en ‘ballein’ soms ook vermeld, niet in de combinatie met ‘en kardiai’, het hart, maar wel met ‘eis gastera’. Daar kun je bijvoorbeeld het woord gastritis in herkennen: de maag, de ingewanden; maar ook: de schoot, de moederschoot. Ballestai eis gastera’ wil zeggen: iets wordt de moeder in haar schoot gelegd. Het betekent: zwanger worden, lichamelijk zwanger. Dat was aan Maria gebeurd als Moeder van Jezus. Nu wordt ze nog meer dan dat, namelijk ook geestelijk zwanger: ‘sumballousa en kardiai’, in haar hart. Haar moederschap krijgt steeds meer een nieuwe dimensie, groeit uit tot wat wij dan niet anders dan een goddelijk moederschap kunnen noemen.

De Moeder van de Heer wordt Moeder Gods, omdat zij al die woorden over Jezus beluisterde, inventariseerde, vergeleek met elkaar, onthield, bewaarde, overwoog, samenbalde, naar de toekomst toe.

Haar lichamelijke zwangerschap is uiteraard geëindigd met de geboorte van de Heer. Haar geestelijke zwangerschap, die tegelijk was begonnen toen de Heilige Geest op haar is neergedaald, houdt niet op maar gaat verder. Meer en meer draagt zij God in haar hart. Meer en meer zal zij Hem het leven schenken, Hem levend aan de wereld schenken.

Hoe krijgen wij dit mysterie waarin wij mogen delen, anders uitgedrukt dan dat wij Maria de Moeder Gods kunnen en mogen noemen? Zegt deze ongewone eretitel nu méér over Maria of méér over God? Is dit zijn genade of haar verdienste?

Dat is een verkeerde vraag. Die stel je niet wanneer het gaat over twee personen, die zo op elkaar zijn afgesteld dat ze elkaar honderd procent au sérieux nemen. Het is één en al genade en tegelijk één en al verdienste.

Wij wensen bij dit feest Maria proficiat voor haar goddelijk moederschap: vanwege de genade die zij heeft ontvangen en die zij heeft waargemaakt. Als een liefdesrelatie zo authentiek is, kan het niet anders meer dan dat geven en ontvangen één en dezelfde uiting worden van één en dezelfde realiteit. Psalm 85 drukt dit heel mooi uit. Genade en trouw ontmoeten elkaar: genade daalt neer uit de hemel, zoals trouw opgroeit uit de aarde.

Kerstmis en Nieuwjaar staan bij mensen nogal eens tegenover elkaar als het religieuze en het profane feest: het ene van God, het andere van de wereld. En ze stellen node van elkaar vast dat ze wederzijds elkaar willen inpalmen: dat de wereld van Kerstmis een mondain feest maakt; en andersom dat de kerk Nieuwjaar kerstenen wil. Maar je kunt toch niet de ene week christengelovige en de andere wereldburger zijn, met telkens een heel ander hoedje op.

Kerstmis is het feest van Gods reddende komst. Initiatief en uitvoering liggen beide hij Hem. Met Nieuwjaar viert de schepping dat God hierbij mensen nodig heeft, niet als decoratie of figuratie, maar als zijn onmisbare medewerkers. En die medewerking (al dan niet), die vanuit Kerstmis gezien puur genade is en vanuit Nieuwjaar gezien volle verdienste, zonder dat dit ook maar enigszins elkaar hoeft tegen te spreken… die medewerking wordt door de Een en de ander, door God en de mens, door Jezus en Moeder Maria honderd procent ernstig genomen.

Gij zijt de gezegende onder de vrouwen. En gezegend is de vrucht van uw schoot. Zegen ons, bid voor ons, heilige Moeder van God.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x