Hoofdstuk 1 – Het land van de Galaure

Hoofdstuk 1

Het land van de Galaure

Landschappelijk beschouwd heeft het departement Drôme geen specifiek eigen karakter. Het is meer een miniatuur Frankrijkje.

De reiziger die dit in het zuidoosten gelegen Franse departement doorkruist, wordt namelijk overweldigd door de opvallende verscheidenheid aan landschappen, klimaatwisselingen, dialecten en zelfs aan beschavinkjes. Heeft, bijvoorbeeld, de strook industriegebied van het Rhône-dal iets gemeen met het hier en daar op Savoye lijkende Vercors? Is er overeenkomst tussen het naar lavendel geurende Diois en het Grieks aandoende landschap van Tricastin of de Provençaalse bergketen van de Baronnies?

De Galaure, in het noorden van Dame, waar Marthe Robin ter wereld kwam, is een gebied dat van het Rhône-dal naar de voet van de Alpen geleidelijk aan steeds heuvelachtiger wordt.

De Galaure geeft niet gemakkelijk haar geheimen prijs

Wanneer u als automobilist Châteauneuf-de-Galaure wilt bezoeken en via rijksweg 7 komt, moet u vlakbij uw bestemming afslaan richting Saint-Vallier. Oostelijk van deze stad vindt u de provinciale weg 51, die zich in vele bochten wringt door het woeste Rochetaillée. Het lijkt wel of de vele onverwacht opdoemende scherpe bochten waarmee deze drie of vier kilometer lange weg is bezaaid, ons wil waarschuwen geduld te oefenen bij onze speuractie. De Galaure geeft niet gemakkelijk haar geheimen prijs . . .
Als u eenmaal de bergpas voorbij bent, opent zich voor u een fris-groen dal waarvan de omtrek niet te schatten is, mede door de bomenrijen die een groot deel van het dal aan het oog onttrekken. Ook het riviertje Galaure zelf dat men al rijdend bij momenten kan zien glinsteren, heeft zich nu definitief in het bos verscholen . . . Het is inderdaad moeilijk het mysterie van deze streek te doorgronden.

Maar St-Uze ligt al voor u. Uiterlijk lijkt het op een boerendorp, maar in werkelijkheid is het een fabrieksgemeente met ijzergieterijen en een keramische industrie. Iets verder belandt men in la Motte-de-Galaure, eveneens meer een fabrieksdorpje dan op het eerste gezicht lijkt . . .

Nu strekt het dal zich weids voor u uit met de dorpen Mureils en Saint-Bonnet-de-Galaure. Nog twee kilometer en we zijn in Châteauneuf-de-Galaure, dat ’s zomers nauwelijks te zien is, zo ligt het in het groen weggedoken. Alleen de kerktoren en enkele rode daken verraden de ligging van het dorp. Châteauneuf vestigt bij de belangstellende bezoeker de indruk een vrij belangrijk dorp te zijn (het telde 1000 inwoners in het begin van de eeuw). Het is aangenaam slenteren door de lange hoofdstraat met de uit de typisch plat-ronde stenen opgetrokken huizen. Deze straat loopt vanaf de heuvels naar de provinciale weg en het riviertje de Galaure. Verderop, daar boven, ligt de Foyer de Charité.

De Romeinen zijn hier ook geweest

Waarom de naam Châteauneuf? Heel gewoon afgeleid natuurlijk van „château” zou men denken. Er heeft daar in het verleden inderdaad een kasteel gestaan, waarvan de resten nu verwerkt zijn in de gebouwen van de „Foyer”. Maar het heeft in ieder geval zijn naam niet aan deze gemeente gegeven, hetgeen ook hier voedsel geeft aan de stelling dat schijn bedriegt. Nee, Châteauneuf komt van „castrum novum” (nieuw Romeins kamp), en daarmee wordt duidelijk dat het ontstaan van Châteauneuf nog veel verder in het verleden ligt.
Dat moet ook wel want wat nog van het kasteel over is, rust op de fundamenten daterend uit de tijd van de Romeinse bezetting. Daar heeft men ook Romeinse „keizerlijke” munt-stukken uit de derde en vierde eeuw aangetroffen. Nog sterker is het feit dat men in dit dal van de Galaure — deze waterweg zou Rivier van de Galliërs betekenen — aardewerk heeft gevonden dat dateert uit het Neolithicum en uit de Slavische periode.

Het is net of deze streek die zich uitstrekt van het Rhône-dal naar de Alpen en waarlangs een eindeloos lijkende maar zeer aangename weg loopt, altijd al gediend heeft als een gebied waar volkeren uit het noorden en het oosten en die uit het Middellandse-Zeegebied elkaar konden ontmoeten. Hoewel gezegd moet worden dat het op een flinke afstand van de grote weg afligt. Met deze eerste conclusie zijn we nu wellicht in staat iets van het geheim van Châteauneuf–de-Galaure te ontsluieren.

Veel heiligennamen in dit dal, maar . . .

Maar laten we niet te hard van stapel lopen. Er is hier in dit oord immers niets dat enige aantrekkingskracht zou hebben kunnen uitoefenen op mensen uit omringende streken of landen om zich hier te vestigen. En niets ook zou mogelijk aanleiding hebben kunnen geven om te voorspellen dat Châteauneuf eens de geboorteplaats zou zijn van een mystica.

Het is waar dat veel gemeentes en gehuchten in de wijde omtrek naar heiligen zijn vernoemd: St-Vallier, St-Uze, St-Barthélemy-de-Vals, St-Bonnet, St-Avit, St-Martin d’Aoiit, St-Andéol, St-Germain d’Hauterives, enzovoort . . . In Drôme is er geen één kanton te vinden dat zoveel gemeentes met heiligennamen heeft als Saint-Vallier. Maar om te beweren dat deze streek in het begin van deze eeuw voor honderd procent christelijk was . . . Nee, verre van dat.

Men kan zelfs zeggen dat het dal tijdens Marthes kinderjaren over het algemeen vrij anticlericaal was. Een van de voorbeelden uit die periode, dat men zich nu nog herinnert, is het verhaal van een jongeman die, zijn pet diep over zijn ogen getrokken en zijn handen in zijn zakken, een pastoor aan de overkant van de straat ziet aankomen. De jongeman doet het geluid van een raaf na, in de richting van de pastoor. Deze laatste steekt onverstoord de weg over, loopt op de jongeman toe en stopt hem een 1-frankbiljet

— Maar, meneer! . . .
— Neem het gerust aan! Als kinderen schreeuwen, dan hebben ze honger. Ga maar wat brood kopen! Dat is beter voor je dan “pastoor eten”!

Deze anekdote is te lezen in een nummer van de „Semaine Religieuse de Valence” en brengt ons meteen goed in de sfeer die hier in het begin van deze twintigste eeuw heerste. Als bij toeval was het een inwoner van Drôme, Emile Loubet, die toen president was van de Franse republiek. Deze man, die overigens van nature erg verdraagzaam was, verklaarde zich „grondwettelijk niet verantwoordelijk” voor het anticlericale regeringsbeleid toentertijd. Loubet verschilde in vele opzichten van figuren als Emile Combes („vadertje Combes”) van 1902-1905 minister-president en berucht om zijn anticlericale politiek.

Ook de opvattingen van een politicus als Clémenceau, die volgens Aristide Briand slechts leefde om de paus te haten, waren tegenovergesteld aan die van Loubet. In ieder geval is het nuttig om te onthouden dat die periode gemarkeerd werd door de scheiding tussen Kerk en Staat. Een periode ook waarin allerlei religieuze ordes uit Frankrijk werden verjaagd.

Burgerlijke huwelijken en begrafenissen . . .

Ook Châteauneuf bleef, wat de vijandigheid t.o.v. de Kerk betreft, niet bij de rest van Frankrijk achter en misschien was het zelfs wat fanatieker! Bejaarden weten nog te vertellen dat het in de streek tussen Châteauneuf en Saint-Sorlin „niet goed toeven” was. Men haalt het voorbeeld aan van pastoor Cluzes die in 1909 tot pastoor van Châteauneuf benoemd werd, maar drie jaar later weer vertrok. Aanleiding daartoe vormde de veelvuldige bedreigingen waarmee de pastoor vooral ’s avonds in de ,vlakten” werd geconfronteerd.

Ook het gehucht Saint-Bonnet, dat in die tijd tot parochiegemeenschap werd verheven, en waar Marthe Robin gedoopt werd, blonk niet uit in vroomheid. Châteauneuf en Saint-Sorlin, de geboorteplaats van Marthes moeder, stonden er om bekend dat daar, veel meer dan elders, burgerlijke huwelijken en dito begrafenissen plaatsvonden. Men was er zelfs al aan gewend geraakt tijdens zijn leven officieel zijn burgerlijke begrafenis dus zonder enkele kerkelijke bemoeienis — te regelen . . .

Deze situatie wordt langzamerhand steeds erger.

Zo komt het dat de deelnemers aan het in 1912 gehouden Rooms-Katholieke Jeugdcongres van het kanton Saint-Vallier, zich plotseling rekenschap gaven dat de parochie van Marthe, Saint-Bonnet, geen godsdienstige jeugdgroepen bezat. „De kinderen”, aldus een rapport, „staken hun kerkbezoek na hun eerste communie, en vergeten langzamerhand al hun godsdienstige plichten, waarbij zij het voorbeeld van hun ouders volgen”. In Châteauneuf is er wel een katholieke jeugdgroep, maar die is weinig actief.

Een in 1959 in de diocese van Valence gehouden religieus-sociologische enquête bracht aan het licht dat zich in die streek het grootste percentage niet-gedoopten van het departement Drôme bevond: vier procent van 0 tot 7 jaar en zes procent van 8 tot 9 jaar. Zelfs voor dat jaar bedroevend weinig.

Radicalisme en vrijdenkerij

Hoe is deze golf van onverschilligheid, ja, zelfs van vijandigheid ten opzichte van de Kerk, te verklaren?

Behalve met het hierboven beschreven nationale politieke klimaat, moet men ook rekening houden met de sociale en de maatschappelijke strijd die Drôme in de negentiende en twintigste eeuw teisterden. Châteauneuf-de-Galaure, bijvoorbeeld, bezat de vorige eeuw niet minder dan acht fabrieken, smederijen, korenmolens en een papierindustrie die haar energie putte uit het water van de Galaure.

Minder „rood” dan Saint-Uze — waar wij langs reden op weg hierheen — is Châteauneuf verder beïnvloed door radicalisme en vrijdenkerij. Het anticlericalisme heeft er altijd vrij sterk gedomineerd. Dit werd in de vorige eeuw nog erger, niet alleen door enige schandaaltjes veroorzaakt door de pastoors van Châteauneuf en Saint-Sorlin, maar ook door de ergernis verwekkende invloed van „tamelijk katholieke” onderwijzers in deze twee dorpen.

Daarbij was het gedrag van genoemde leerkrachten ook niet altijd „katholiek” . . . Een van hen, die door zijn leerlingen op handen gedragen werd, zou eens gedreigd hebben: „Als jullie ouders niet op de juiste man stemmen bij de komende verkiezingen, dan verlaat ik Saint-Bonnet.”

Aan al deze gegevens zou men nog kunnen toevoegen, al is het maar om de anekdote, dat men zich hier op het grondgebied van de Dauphiné bevindt, dat grenst aan de naburige streek langs het riviertje Isère. De bewoners daarvan staan bekend om hun legendarisch wantrouwen.

Het verhaal gaat dat — het gebeurde voor de laatste wereldoorlog — twee paardenhandelaars op de markt van Beaurepaire met elkaar in gesprek raakten. Op een zeker moment zegt de een: „Ik ben in Parijs geweest . . .” De ander reageert: „Je vertelt me dat je in Parijs bent geweest om mij te doen geloven dat je er niet bent geweest. Maar ik weet zeker dat je er wel bent geweest! Leugenaar!”

Dit wantrouwen nu vormt eigenlijk geen goede basis voor het geloof in het algemeen en dit verklaart ook de aarzelende dorp op zijn beurt al sinds verscheidene tientallen jaren ruimschoots bewezen.

houding die men inneemt tegenover de nog vers in het geheugen liggende gebeurtenissen die zich in Châteauneuf-de-Galaure afspeelden . . .

Ontmoetingsplaats

De anekdote over de paardenhandelaars, die natuurlijk karikaturaal is bedoeld, mag ons niet doen vergeten dat de bewoner van het Galaure-gebied trots is, maar nuchter. Daarbij is hij een harde werker en iemand die volhoudt.

Het bekendste voorbeeld daarvan geeft de postbode Ferdinand Cheval. Wie heeft nooit horen spreken van die bewonderenswaardige kerel die — let op, gedurende dertig jaar! — in zijn eentje en met zijn beide handen zijn „Ideale Paleis” heeft gebouwd? Dit originele bouwwerk dat alle bouwstijlen ter wereld in zich verenigd heeft, ligt op nog geen zes kilometer afstand van Cháteaimeuf-de-Galaure. Dit monument is de trots van het dorp Hauterives.

„De eeuwen gaan voorbij”, schreef Ferdinand Cheval, „Maar de bezoeker blijft dit opschrift altijd bij: Mensenkind, slechts één enkele man heeft dit gebouwd!”

De eeuwen? Inderdaad zijn tot nu toe tal van toeristen, uit alle delen van Europa en ook daarbuiten, naar deze plek gekomen om dit gedicht in steen te bewonderen en dat enige jaren geleden de toenmalige minister van cultuur, André Malraux, in verrukking bracht. Maar het monument begint langzamerhand onrustbarende tekenen van ouderdom te vertonen. Het gevaar bestaat dat, indien niet spoedig tot restauratie wordt overgegaan, het monument over enkele tientallen jaren geen bezoekers meer zal trekken omdat het dan eenvoudig niet meer bestaat . . .

Heeft in het gebied van de Galaure, Hauterives zich tot op heden al van zijn beste kant laten zien door zijn status: een plek van aangenaam verpozen en ontmoetingspunt der volkeren, Châteauneuf-de-Galaure doet daar niet voor onder. Dat heeft dit dorp op zijn beurt al sinds verscheidene tientallen jaren ruimschoots bewezen.

Nog sterker, men gaat niet alleen naar Châteauneuf in het toeristenseizoen! We kunnen namelijk niet spreken over toeristen als we het hebben over die mannen en vrouwen die sinds 1936 hier naar toe zijn komen stromen. Eerst uit Lyon, vervolgens uit alle streken van Frankrijk en daarna zelfs van ver buiten de grenzen. Deze mensen komen hier voor een verblijf van vijf dagen; zij komen naar de „Foyer de Charité” om er te luisteren naar het Evangelie en om er de zin van hun bestaan te vinden.

Op bepaalde uren van de dag kan men ze zien lopen langs de wegen in de omtrek, ze hebben een rozenkrans in de hand of ze lopen achter een zwaar kruis dat door enkelen van hun kameraden gedragen wordt langs het pad dat leidt naar „La Plaine” (de hoogvlakte) zoals men die hier noemt. Maar nu bevinden we ons toch ver van die ongodsdienstige sfeer waarvan we zoëven melding maakten! Wat is er eigenlijk gebeurd? Waaraan is deze plotselinge ommekeer te danken?

Dit land van de Galaure dat al verscheidene generaties lang onvervreemdbaar opgeëist lijkt te zijn door de vrijdenkerij, dit land is geenszins door God minachtend ter zijde geschoven. Nee, Hij heeft het juist bestemd om er zijn liefde wortel te laten schieten. Juist dit gebied heeft Hij uitverkoren om te dienen als voedingsbodem voor één van de meest ongelooflijke gebeurtenissen die zich in deze tijd, in deze twintigste eeuw, hebben afgespeeld.

Land van Châteauneuf, je kunt trots zijn op jezelf, want uit jouw aarde werd een vrouw geboren die een licht heeft gezien. Dag en nacht bad zij tot de goede God dat dit zou uitgroeien tot een warme gloed die alle landen, alle werelddelen met haar warmte zou omvatten. Meer dan ooit is het nu je taak gastvrij op te treden als ontmoetingsplaats van alle volkeren . . .

Wie het hele boek wil lezen, kan het hier bestellen.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x